Ο Παλιός Ζεϊμπέκικος χορός στη Bόρεια Λέσβο
(Αποσπάσματα από το βιβλίο του Στρατή Μυριβήλη “O Βασίλης ο Αρβανίτης”)
» Ανέβαιναν μαύροι και
ψηλοί, φορτωμένοι τ’άργανά τους τα
βάρβαρα. Παίζανε κάτι σκοπούς γεμάτους
καημό, κάτι χαβάδες ασιάτικους,
σπαραχτικούς, φλογερούς. Οι ήχοι ερεθίζανε
σαν το ρακί κ’ έκαναν τα παλικάρια να
χουγιάζουν από διονυσιακό πάθος.
Σκοτεινές νοσταλγίες ξυπνούσαν μέσα
από τη θολή ψυχή τους, γίνονταν σοβαροί.
Τραβούσαν τις κάμες και χόρευαν
τρομαχτικούς πυρρίχιους. “Χέπ! χέπ!”
φώναζαν κ’έπαιζαν με τα κοφτερά άρματα
που έβγαζαν σπίθες στον ήλιο.
» Χόρευαν
αργά και αγέλαστα όλοι μαζί ένα μεγάλο
κυκλικό ζεϊμπέκικο, η ρόδα του γύριζε
μεγαλόπρεπα γύρω στους νταουλτζήδες.
Ήταν μεθυσμένοι ως την τρέλα, όμως
αυστηρά πειθαρχημένοι κάτω από τη τάξη
του ρυθμού, που κυβερνούσε την έκστασή
τους. Εμείς οι μικροί, βλέπαμε τις μυτερές
λεπίδες να σταυρώνονται κάτω από το
σαγόνι, πίσω από το λαιμό, πάνω στο βυζί,
κάτω από τα γόνατα κ’καρδιά μας έτρεμε,
όπως έτρεμε το τουμπανόπετσο κάτω από
το ρόπαλο του ζεϊμπέκη. Σφίγγαμε τα
γόνατα, κάτι μας έπνιγε σα λυγμός.
Περιμέναμε λαχανιασμένοι την ώρα που
θα άρχιζαν “να παίρνουν τις ανάλιες”.
Αυτό γινόταν σαν έφτανε η μανία τους
στο κατακόρυφο. Σήκωναν τότες τη κάμα,
“χέι!” φώναζαν και την κάρφωναν στο
μερί, στη γάμπα. Και πάλι συνέχιζαν το
γλέντι.
» Αυτές ήταν οι “ανάλιες”,
που περιμέναμε με γλυκιά τρομάρα πότε
θα ’ρτει ή ώρα τους. Κλειδώναμε τα δόντια
χλωμοί ανετριχιάζαμε από ιερό φόβο.
Ήταν μερικές φορές που δεν βλέπαμε ούτε
μια σταλιά αίμα στη μαχαιριά. Ακόμη δεν
μπορώ να καταλάβω πως γινόταν αυτό το
μυστήριο.
» Ήταν πάλι φορές, σαν το καλούσε ο χορός και τα παλικάρια γέρναν, όλοι μεμιάς ως τη γη.
» Χέει! Πατούσαν μια φοβερή κραξιά, που κάναν τα τζάμια να τρίζουν.
» Για μια στιγμή σταματούσε να γυρίζει η ρόδα του χορού. Τα παλικάρια, που πήγαιναν το’να πίσ’από τ’άλλο. Έκαναν μισή στροφή προς τα μέσα του κύκλου. Άπλωναν το χέρι, έσκυβαν κ’έπιαναν από χάμου, τρία δάχτυλα χώμα. Τα χέρια αντάμωναν στο κέντρο του κύκλου, που έπαιρνε πάλι τη γύρα του, από την ανάποδη τώρα. Τούτη η κίνηση είχε κάτι σαν από μια μυστική ειδωλολατρική τελετή.
» Πάνω σ’εκείνη την άψη ξετύλιγαν την παραδοσακούλα. Τότες άκουγες, ασημένια βροχή, να πέφτουν οι μεγάλες μονέδες στο τούμπανο, να κουρταλούν πάνω στο πετσί.
Μέγα Τουρκικόν Εξοχικόν Καφενείον του Αϊδινίου. Η διασκέδαση της συμορίας του Γκέρ Αλή ζεγπέκ και του υπαρχηγού Μπαμαξήζ Αράπη. Διασκεδάζοντες εν ημέρα του βαϊράμιον. Έργον Γ. Χ Μιχαήλ 1933. Συλλογή – Μουσείον Βαρειάς. Μυτιλήνη.
Επιχρωματισμένο κάρτ ποστάλ ΣΜΥΡΝΗ. ΧΟΡΟΣ ΖΕΪΜΠΕΚΩΝ. Δύο ζεϊμπέκοι χορεύουν αντικριστά. Η ιδιομορφία της φωτογραφίας είναι ότι οι ζεϊμπέκοι και ο οθωμανικός στρατός, δεν συμπορεύονταν ποτέ, καθώς οι τελευταία πάντα τους κυνηγούσαν.
